Tussen kijken en meedoen

Wat bracht je ertoe om dit onderzoek te starten?

In mijn parcours als danser, choreograaf, docent en onderzoeker ben ik telkens gefascineerd door het (jonge) danspubliek. Hoe kan je publiek op een actieve, receptieve en reflectieve manier betrekken bij dans? Als danser werkte ik vaak mee aan voorstellingen waarin publieksinteractie centraal stond. Als choreograaf onderzoek ik hoe publiek een actieve rol kan opnemen binnen het artistieke proces of de voorstelling. Als docent vraag ik me voortdurend af hoe kennis en ervaring rond dans toegankelijk kunnen worden gemaakt. Vanuit mijn rol als onderzoeker ondersteun ik die laagdrempeligheid via het ontwikkelen van websites, boeken en tools. Gaandeweg groeide een sterke nood aan tijd en ruimte voor proces en experiment, los van de druk om te moeten landen in een afgewerkt resultaat. Die ruimte kreeg ik dankzij deze beurs.

Daarnaast had ik een sterke nood aan ontmoeting en dialoog met makers, programmatoren en publiek. Wie of wat bepaalt wanneer er sprake is van co-creatie? En welke vormen bestaan er binnen dans?

Wat was de centrale onderzoeksvraag?

Mijn onderzoeksvraag was hoe ik het danspubliek mede-eigenaarschap kan geven binnen het maakproces van een voorstelling. Daarbij was het essentieel dat co-creatie op geen enkel moment de artistieke finaliteit in de weg staat. Ik wilde bewust loskomen van termen als participatie, educatie en sociaal-artistiek werk, en vertrekken vanuit ieders eigenheid en een intensere artistieke dialoog en samenwerking tussen maker en publiek.

Hoe heb je dat onderzoek aangepakt?

Het onderzoek combineerde praktijk, experiment en uitwisseling. In het voorjaar werkte ik met twee klassen vierde leerjaar van basisschool Hoedjes van Papier in Deurne. In vijf sessies werkten de leerlingen toe naar een toonmoment waarin zij zelf alle artistieke keuzes maakten: van thema en beweging tot muziek en opbouw.  Parallel werkten drie professionele dansers rond hetzelfde thema. Door beide toonmomenten naast elkaar te plaatsen, ontstond een gesprek over auteurschap, kijken en maken en de perceptie van zowel jonge als professionele makers.

Wat was de meerwaarde voor de deelnemers?

De meerwaarde zat vooral in hoe deelnemers nieuwe vormen van expressie, samenwerking en betekenisgeving konden ervaren. Voor de leerlingen van het vierde leerjaar bood het traject de kans om zich uit te drukken zonder woorden, via beweging, voor velen een nieuwe en onbekende vorm. Het proces benadrukte vaardigheden zoals luisteren, observeren en vertrouwen, en maakte duidelijk hoe cruciaal veiligheid, vrijheid en zelfstandigheid zijn binnen cocreatieve processen. Het toewerken naar een toonmoment op een professioneel podium (De Klap, Deurne) gaf het traject extra betekenis, al maakte cocreatie het proces niet automatisch ‘leuker’ of leidde het tot uitgesproken trots bij de leerlingen.

Voor de deelnemende gezinnen lag de meerwaarde vooral in het samen bewegen over generaties heen. Door te starten met gestructureerde opdrachten en geleidelijk meer vrijheid toe te laten, groeide het vertrouwen, konden duo’s losgelaten worden en ontstond een groepsdynamiek die door alle deelnemers werd gewaardeerd. Het traject bood zo niet alleen een artistieke ervaring, maar ook een educatieve, die inzicht, betrokkenheid en bewustwording stimuleerde.

Waar liep je tegenaan?

Hoewel ik geen strak begrippenkader wilde opleggen, bleek een gedeelde taal rond co-creatie soms noodzakelijk om het gesprek scherp te houden. Daarnaast brachten deelnemers elk hun eigen achtergrond en gevoeligheden mee, wat cocreatieve processen intens maakt. Dat roept vragen op over sturing en verantwoordelijkheid: hoe bewaak je artistieke kwaliteit zonder opnieuw alle regie naar je toe te trekken?
Ook praktische en talige grenzen speelden een rol. Logistieke beperkingen vroegen om alternatieve werkvormen, die soms onverwachte inzichten opleverden. In meertalige groepen werd taal zelf een drempel, wat nieuwe onderzoeksvragen opende.

Wat heeft het onderzoek uiteindelijk opgeleverd?

Het onderzoek bracht een methodiek voort die vertrekt vanuit spel, met aandacht voor teamverbinding en het bewust opbouwen van vertrouwen. Door opdrachten te ontwikkelen die veiligheid en vrijheid in balans brengen, kunnen deelnemers zich als mede-makers positioneren. Gelijkwaardigheid is cruciaal: de maker benadert de deelnemers als volwaardige partners.

Daarnaast ontstond een duidelijk competentieprofiel voor de cocreatieve maker: kunnen differentiëren, luisteren, observeren, zwijgen en teamverbindend werken. Vertrouwen geven en laten groeien blijkt een voorwaarde om veiligheid, vrijheid en zelfstandigheid bij deelnemers uit te lokken. Zelfstandigheid onstaat echter niet vanzelf: deelnemers hebben eerst voldoende ervaring en input nodig voordat ze echt zelfstandig kunnen handelen. Ook het belang van het toonmoment kwam scherp naar voren: een toonmoment zonder publiek mist zijn essentie, omdat juist de aanwezigheid van een publiek de ervaring verdiept en versterkt.

De beurs richtte zich niet op resultaten, maar op artistieke ontwikkeling en gaf me de tijd en ruimte om als kunstenaar en onderzoeker te werken. Ik kwam in contact met vertrouwde en nieuwe mensen die me inspireerden en ondersteunden. Het onderzoek maakte het delen van inzichten mogelijk, en ik blijf zoeken naar manieren om de professionele sector, het onderwijs en vrije tijd met elkaar te verbinden, zodat cocreatie duurzaam blijft en ruimte biedt voor ontmoeting en dialoog.

Wat neem je mee naar toekomstig werk met LAP?

Bij LAP vertrekken we steeds vanuit de vraag wie ons publiek is, en dat blijft ook in toekomstige projecten een uitgangspunt. Voor onze volgende voorstelling onderzoeken we het thema nauwer samen met kinderen en jongeren. Hun input nemen we mee de studio in, waar professionele dansers er verder artistiek mee aan de slag gaan. Vanuit mijn onderzoek wil ik verder verkennen hoe de kracht van cocreatie een grotere rol kan spelen in het creatieproces en welke nieuwe formats dat kan opleveren. Mogelijk brengt dat ons dichter bij het publiek, ook buiten de klassieke podia.

Mijn drie V-kernwaarden blijven daarbij centraal staan: veiligheid, vertrouwen en vrijheid, met een belangrijke rol voor zelfstandigheid. Die neem ik trouwens ook mee naar mijn workshops bij jullie, op Open up to Dance! Meer dan welkom!